Marathonschaatsen: voeding voor een wedstrijd of toertocht
Marathonschaatsen: voeding voor een wedstrijd of toertocht
Een uur vol gas in de groep op kunstijs of een hele dag op natuurijs: het is allebei schaatsen, maar je voeding is compleet anders. Hier lees je wat je eet voor de start, wat je onderweg neemt en hoe je dat volhoudt in de kou.
Schaatsen is een sport van uithoudingsvermogen, maar ook van houding. Je zit diep gebogen, je heupen geknikt en je bovenlichaam laag. Je maag zit letterlijk in de knel. Daar komen kou, wind en handschoenen bij, waardoor eten en drinken onderweg niet vanzelf gaan. Toch is goede voeding bij het schaatsen het verschil tussen meedoen in de finale en de laatste ronden achteraan bungelen, of tussen een mooie tocht en een gevecht met de man met de hamer op kilometer 150.
In dit artikel zetten we de twee situaties naast elkaar: de marathonwedstrijd op kunstijs en de lange toertocht of alternatieve tocht. Je leest wat je eet voor de start, wat je onderweg neemt, hoe je omgaat met de kou en hoe je dat per merk invult.
De basis
Wedstrijd of toertocht: twee verschillende inspanningen
Een marathonwedstrijd op kunstijs is kort en fel. Je rijdt in een groep op hoge snelheid, met versnellingen, demarrages en een sprint aan het eind. Veel wedstrijden duren rond het uur. Op het NK kunstijs rijden de senioren mannen 150 ronden op een 400-meterbaan, oftewel 60 kilometer. Op die intensiteit draait je lichaam vooral op de koolhydraten die je al in je spieren hebt opgeslagen.
Een toertocht of alternatieve tocht van 100 of 200 kilometer is een ander verhaal. Je rijdt in een rustiger tempo, maar je bent vele uren onderweg. Dan raakt je glycogeenvoorraad hoe dan ook leeg. Hier is bijtanken onderweg geen optie, maar een voorwaarde om de finish te halen.
ca. 1 uur
duren veel marathonwedstrijden op kunstijs
100 tot 200 km
is een toertocht of alternatieve tocht, goed voor vele uren schaatsen
60 tot 90 g
koolhydraten per uur bij inspanningen van meer dan 2,5 uur
Hoe die richtlijn van 60 tot 90 gram per uur werkt en waarom je naar de bovenkant toe moet trainen, lees je in ons artikel over hoeveel koolhydraten per uur je nodig hebt.
De voorbereiding
Voor de start: je laatste maaltijd en het opwarmen
Door je schaatshouding is een volle maag extra vervelend. Neem je laatste echte maaltijd daarom ongeveer 3 uur voor de start: rijk aan koolhydraten, laag in vet en vezels en vooral iets wat je kent. Witte boterhammen met honing of jam, een kleine kom havermout of een paar rijstwafels met banaan werken goed.
De dag ervoor gewoon goed eten
Voor een wedstrijd van rond het uur heb je geen carb-load nodig. Eet de dag ervoor koolhydraatrijk en licht verteerbaar, zoals pasta of rijst met een lichte saus. Drink tijdens het inrijden of opwarmen rustig een bidon met sportdrank of elektrolyten en neem 10 tot 15 minuten voor de start een gel of een half zakje chews.
Twee dagen laden, vroeg ontbijten
Voor een tocht van 100 of 200 kilometer loont het wel om je koolhydraten te stapelen in de 1 tot 2 dagen ervoor. Hoe je dat aanpakt zonder opgeblazen gevoel, lees je in onze gids voor carb-loading. Toertochten starten vaak vroeg in de ochtend. Ontbijt dan 2 tot 3 uur voor je start, ook al is het nog donker, en houd het licht. Begin daarna rustig met drinken, zodat je niet met een droge mond en een lege tank op het ijs stapt.
Kunstijs
Tijdens een marathonwedstrijd op kunstijs
In een groep die over het ijs raast, laat je niet even je handen los om een gel open te scheuren. Bij een wedstrijd van rond het uur is dat ook niet nodig, zolang je met een volle tank en een gel voor de start bent begonnen. Je opgeslagen glycogeen gaat langer mee dan de wedstrijd duurt.
Rijd je langer, zoals op het NK, of heb je een verzorger aan de kant? Dan kun je onderweg een bidon of gel aannemen. Let op het reglement: volgens de KNSB-regels mag verzorging alleen op de aangewezen verzorgingsplaats, en op een 400-meterbaan niet in de eerste en de laatste 25 ronden. Spreek met je verzorger af wanneer je iets aanneemt, en kies dan voor iets wat je zonder water wegkrijgt.
- 3 uur voor de start: lichte, koolhydraatrijke maaltijd
- Tijdens het opwarmen: een bidon sportdrank of elektrolyten, verspreid over het uur
- 10 tot 15 minuten voor de start: een gel of een half zakje chews
- Tijdens de wedstrijd: rond het uur niets nodig; bij langere wedstrijden een bidon of gel via je verzorger
Natuurijs en lange tochten
Tijdens een lange toertocht
Bij een toertocht is de regel simpel: begin vroeg en eet op de klok, niet op gevoel. Honger en dorst lopen achter op wat je lichaam echt nodig heeft, en in de kou merk je ze nog minder. Neem elke 20 tot 30 minuten iets kleins in plaats van een paar keer per tocht een grote hap.
Mik op 60 gram koolhydraten per uur. Heb je dat in training opgebouwd, dan kun je richting 90 gram per uur. Een rekenvoorbeeld: rijd je 200 kilometer in 8 uur, dan heb je bij 60 gram per uur zo'n 480 gram koolhydraten nodig. Dat is veel, en daarom helpt het om je voeding te verdelen over drank en iets vasts:
- Je basis: een bidon sportdrank per uur levert al 25 tot 40 gram koolhydraten, plus vocht en zout.
- Je aanvulling: elk uur een chew, gel of een paar blokjes erbij brengt je op 60 gram.
- De verzorgingsposten: gebruik ze om je bidon bij te vullen, maar sta niet te lang stil. Wie afkoelt, verbruikt meer energie om weer warm te worden.
- Het laatste deel: bewaar iets met cafeïne voor de laatste uren, als je dat in training gewend bent.
Train je voor een lange tocht, gebruik dan je lange trainingen om te testen wat je maag in schaatshouding verdraagt. Hoe je dat opbouwt, lees je in ons artikel over je maag trainen.
Winterpraktijk
Eten en drinken in de kou
De kou maakt alles lastiger. Je hebt minder dorst, maar droge winterlucht en hard werken kosten wel degelijk vocht. Gels worden stroperig, chews worden hard en een bidon kan bevriezen. Met deze tips heb je daar geen last van:
- Bewaar je voeding dicht bij je lichaam. In de binnenzak van je pak of jas blijven gels vloeibaar en chews zacht.
- Scheur verpakkingen vooraf een stukje in. Met dikke handschoenen krijg je een dicht zakje bijna niet open.
- Neem een geïsoleerde bidon of thermosfles mee. Lauwwarme sportdrank bevriest niet en drinkt in de kou een stuk prettiger.
- Drink op een vast ritme. Een paar slokken elk kwartier, ook als je geen dorst hebt.
- Kies voeding die je met één hand pakt. Chews en drinkbare gels zijn daar handiger in dan repen.
Hoeveel zout je verliest en waarom dat ook in de winter telt, lees je in ons artikel over natrium en elektrolyten.
In de praktijk
Je schaatsstrategie per merk
Wij raden aan om binnen één merk te blijven. De samenstellingen binnen een merk zijn op elkaar afgestemd, en wat je in training gebruikt, gebruik je ook op het ijs. Zo ziet een uur toertocht eruit bij elk merk:
| Merk | Een uur toertocht | Koolhydraten per uur | Met cafeïne |
|---|---|---|---|
| Clif | 3 tot 6 Bloks met water | 24 tot 48 g | Black Cherry (50 mg) en Tropical Punch (25 mg) per 3 blokjes |
| Amacx | Bidon Energy Drink plus 1 Fruit Chew | 60 g | Drink Gel Cola (75 mg) |
| Maurten | Bidon Drink Mix 160 plus 1 Gel 100 | 65 g | Gel 100 Caf 100 (100 mg) |
| Enervit | Bidon Isotonic Drink plus 1 Carbo Gel | 65 g | Carbo Gel Caffeine (100 mg) |
Voor wie liever kauwt en zelf doseert
Clif Bloks zijn zachte energieblokjes: een zakje bevat 6 blokjes en 48 gram koolhydraten. Omdat je per blokje doseert, pak je met handschoenen makkelijk precies wat je nodig hebt. Een plakkerige gel in je handschoen heb je er niet mee.
- Wedstrijd: een half zakje (3 blokjes) 15 minuten voor de start.
- Toertocht: 3 tot 6 blokjes per uur, met water.
- Laatste uren: Black Cherry of Tropical Punch voor wie cafeïne gewend is. Houd je aan het etiket: van Black Cherry maximaal 4 blokjes per dag, van Tropical Punch maximaal 8.
Margarita Citrus bevat 150 mg natrium per 3 blokjes, de andere smaken 50 mg. Twijfel je over de smaak, dan probeer je ze alle vier met de Clif Bloks Try-Out (€14,95).
Voor wie drank en een fruitige chew wil combineren
De Amacx Energy Drink levert 30 gram koolhydraten en 372 mg natrium per bidon van 500 ml. De Amacx Fruit Chew voegt daar 30 gram aan toe, met 51% echt fruit en een 2:1 koolhydratenratio. Samen kom je precies op 60 gram per uur.
- Wedstrijd: een Fruit Chew 30 tot 60 minuten voor de start, met een slok water.
- Toertocht: elk uur een bidon Energy Drink en een Fruit Chew.
- Laatste uren: de Drink Gel Cola met 75 mg cafeïne, zonder water.
Voor wie een rustige maag het belangrijkst vindt
De Maurten Gel 100 is een stevige hydrogel met 25 gram koolhydraten in een 1:0,8 koolhydratenratio. Je hebt er geen water bij nodig. De Drink Mix 160 levert 40 gram koolhydraten per bidon en is neutraal van smaak, ook lauwwarm uit een thermosfles.
- Wedstrijd: een Gel 100 10 tot 15 minuten voor de start.
- Toertocht: elk uur een bidon Drink Mix 160 en een Gel 100.
- Laatste uren: de Gel 100 Caf 100 met 100 mg cafeïne.
Voor wie veel koolhydraten per gel wil
De Enervit Isotonic Drink is een isotone sportdrank met 25 gram koolhydraten en 240 mg natrium per bidon. De Enervit Carbo Gel levert 40 gram per gel in een 2:1 koolhydratenratio. Daarmee heb je minder gels nodig op een lange dag.
- Wedstrijd: een Carbo Gel 10 tot 15 minuten voor de start, met een slok water.
- Toertocht: elk uur een bidon Isotonic Drink en een Carbo Gel.
- Laatste uren: de Carbo Gel Caffeine met 100 mg cafeïne, maximaal 2 per wedstrijd.

Clif Bloks Energy Chews
€3,95 per zakje · 48 g koolhydraten
Zes blokjes per zakje, per blokje te doseren. Met en zonder cafeïne.
Bekijk Clif Bloks
Amacx Fruit Chew
€2,75 per chew · 30 g koolhydraten
51% echt fruit, 2:1 koolhydratenratio en 100 mg natrium. In Cassis, Orange en Piña.
Bekijk Fruit Chew
Maurten Gel 100
€3,25 per gel · 25 g koolhydraten
Stevige hydrogel, neutraal van smaak, zonder water in te nemen.
Bekijk Gel 100
Enervit Isotonic Drink
€9,95 per pot · goed voor 14 bidons
25 g koolhydraten en 240 mg natrium per bidon. In Orange en Lemon.
Bekijk Isotonic DrinkJe schaatswinter in één doos: 12 zakjes Clif Bloks
Twaalf zakjes is ruim 570 gram koolhydraten in blokjes die je met handschoenen makkelijk pakt. Genoeg voor een seizoen wedstrijden of een paar lange tochten, inclusief de trainingen waarin je test wat bij je past.
- 48 g koolhydraten per zakje, te doseren per blokje van 8 gram
- Geen plakkerige gel in je handschoen of binnenzak
- Kies je smaak: Strawberry, Margarita Citrus, Black Cherry of Tropical Punch (met cafeïne)
Kies bij het bestellen de variant "12 chews" en je smaak.
Na de finish
Na afloop
Na een wedstrijd of tocht koel je razendsnel af. Trek eerst droge, warme kleren aan en drink iets warms. Neem daarna binnen een uur koolhydraten en eiwit, bijvoorbeeld een herstelshake, warme chocolademelk of een paar boterhammen met beleg. Na een lange toertocht is dat geen luxe: je tank is leeg en je spieren hebben een hele dag gewerkt.
- Wedstrijd: de dag ervoor koolhydraatrijk, toertocht: 1 tot 2 dagen laden
- Laatste maaltijd ongeveer 3 uur voor de start, bij vroege tochten 2 tot 3 uur
- Een bidon sportdrank of elektrolyten tijdens het opwarmen
- Een gel of half zakje chews 10 tot 15 minuten voor de start
- Toertocht: 60 gram koolhydraten per uur, elke 20 tot 30 minuten iets kleins
- Voeding in je binnenzak, verpakkingen vooraf ingescheurd, een geïsoleerde bidon
- Na afloop: warm aankleden, dan eten en drinken binnen een uur
Twijfel je wat bij jou past?
Mail naar nu@sportvoedingdirect.nl met de afstand die je rijdt en of het om een wedstrijd of tocht gaat. Dan denken we mee welk merk het best bij jouw schaatsdag past.
FAQ
Veelgestelde vragen over voeding bij het schaatsen
Moet ik eten tijdens een marathonwedstrijd op kunstijs?
Bij een wedstrijd van rond het uur meestal niet, als je met een volle tank en een gel of half zakje chews voor de start bent begonnen. Rijd je langer, dan kun je via je verzorger een bidon of gel aannemen op de verzorgingsplaats. Volgens het KNSB-reglement mag dat op een 400-meterbaan niet in de eerste en laatste 25 ronden.
Hoeveel koolhydraten heb ik nodig bij een toertocht van 200 kilometer?
Mik op 60 gram koolhydraten per uur, en richting 90 gram als je dat in training hebt opgebouwd. Rijd je 200 kilometer in 8 uur, dan is dat bij 60 gram per uur zo'n 480 gram. Verdeel het over een bidon sportdrank per uur en elk uur een chew of gel.
Hoe voorkom ik dat mijn bidon bevriest?
Gebruik een geïsoleerde bidon of een kleine thermosfles met lauwwarme sportdrank. Die bevriest niet en drinkt in de kou prettiger. Vul hem bij op de verzorgingsposten.
Zijn gels of chews handiger bij het schaatsen?
Allebei werken, maar chews zoals Clif Bloks pak je met handschoenen makkelijker en ze plakken niet. Gels zijn handig als je niet wilt kauwen. Bewaar ze in de kou altijd in je binnenzak, dan blijven ze vloeibaar of zacht.
Moet ik carbloaden voor het schaatsen?
Voor een wedstrijd van rond het uur niet: een koolhydraatrijke dag ervoor is genoeg. Voor een toertocht van 100 of 200 kilometer loont het om in de 1 tot 2 dagen ervoor je koolhydraten te stapelen.
Op de VIP-lijst
Nieuwe artikelen en praktische tips voor je training, plus als eerste horen wanneer nieuwe voeding binnen is.











